Նյութը՝ Հասմիկ Գյոզալյանի
Լուսանկարները՝ Լուսի Սարգսյանի
Տեղադրվել է 23-12-2016
Ժիրայր Շահրիմանյան. «Պետք է կարողանաս ներշնչանքը ենթարկեցնել քեզ»
Երիտասարդ կոմպոզիտոր Ժիրայր Շահրիմանյանն օրեր առաջ ավարտել է իր հերթական ստեղծագործությունը՝ առաջին սիմֆոնիան (սիմֆոնիկ մեծ նվագախմբի համար): 32 րոպե տեւողությամբ ստեղծագործությունը նա նվիրել է Հայաստանի պետական երիտասարդական նվագախմբին:

Սիմֆոնիկ, կամերային, խմբերգային եւ վոկալ ստեղծագործությունների երիտասարդ հեղինակն արժանացել է մի շարք մրցանակների, մասնակցել հեղինակավոր փառատոների, մրցույթների (այդ թվում՝ միջազգային) եւ այսօր էլ շարունակում է համագործակցությունը նաեւ միջազգային հարթակում: Նրա ստեղծագործությունները հնչում են նաեւ ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Ֆրանսիայի, Բելգիայի, Հոլանդիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Խորվաթիայի, ՌԴ-ի, Իրանի եւ այլ երկրների բեմերից: 

Ժիրայր Շահրիմանյանի հետ զրուցել ենք ստեղծագործական կյանքի, երաժշտության ոլորտում առկա խնդիրների եւ այլ թեմաների շուրջ: 

- Ժիրա՛յր, սովորաբար ընտանիքն է այն միջավայրը, որն իր անմիջական ներգործությունն է ունենում անհատի կայացման, նրա աշխարհայացքի ձեւավորման առումներով: Ընտանիքն այն ակունքներից մեկն է, որից սկիզբ է առնում մարդկային «ես»-ը: Ինչպիսի՞ ընտանիքում եք մեծացել: 

- Ընտանիքս, իսկապես, առանցքային դեր ունի իմ՝ որպես կոմպոզիտոր, կայացման գործում: Ծնողներս երաժիշտներ են, եւ բարձր, մաքուր երաժշտությանը միշտ կարեւոր դեր է վերապահված մեր ընտանիքում. այն մանկուց ուղեկցել է ինձ: Քանի որ ծնողներս մանկավարժներ են, նախքան երաժշտական դպրոց հաճախելս  հնարավորություն եմ ունեցել նաեւ ներկա լինելու, հետեւելու նրանց դասընթացներին: 1995 թ.-ին ընդունվել եմ Ավետ Գաբրիելյանի անվան N 12 երաժշտական դպրոցի դաշնամուրային եւ ստեղծագործական բաժին: 12-13 տարեկան էի, երբ իմ մեջ ստեղծագործելու ունակություններ բացահայտեցի. այդ պահից էլ որոշում կայացրի, որ երաժշտության ուղին եմ ընտրելու: 2-3 տարի կոմպոզիցիայի եւ տեսության դասեր եմ վերցրել կոմպոզիտոր Մարտուն Իսրայելյանից, իսկ 2004 -2010 թվականներին ուսում ստացել Երեւանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժնում: Այնուհետեւ դարձել եմ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ: Որոշ ժամանակ անց գործերս սկսեցին հնչել նաեւ արտասահմանյան բեմերից: Այժմ էլ կարեւորելով համագործակցությունները՝ շարժվում եմ առաջ: 

- Մանկության տարիներին նաեւ բանաստեղծություններ եք գրել…  

- Շատ կարճ ժամանակահատված էր դա: Ես 11-12 տարեկան էի: Հիշում եմ՝ բանաստեղծություններիցս մեկը նույնիսկ հրապարակվել էր մանկական ամսագրերից մեկում: 

- Իսկ հետագայում գրականություն «վերադառնալու» փորձեր չե՞ն եղել:

- Վերադարձ չէր կարող լինել, քանի որ գրականությունից երբեք չեմ հեռացել: Երաժշտությունն ու գրականությունը սերտորեն կապակցված են իմ գործերում. ունեմ բազմաթիվ  ստեղծագործություններ, որոնց հիմքում գրական գործեր են: Օրինակ՝ «Չորս թանկա» դաշնամուրային շարքը գրված է ճապոնական պոեզիայի ներշնչանքով: 



- Ո՞րն է եղել Ձեր առաջին երաժշտական ստեղծագործությունը:

- Առաջին փորձերս մանկական պիեսներ էին: Գրեթե բոլոր ստեղծագործողների դեպքում այդպես է: Իսկ որպես առաջին լուրջ ստեղծագործություն եմ համարում 2003 թվականին դաշնամուրի համար գրված սոնատը: 

- Ժիրա՛յր, մասնակցել եք բազմաթիվ մրցույթների, փառատոների, խնդրում եմ՝ պատմե՛ք դրանց մասին: 

- Անկեղծ ասած, մրցույթներն այդքան չեմ կարեւորում եւ նպատակ չեմ դարձնում: Առաջին հերթին դրանք դիտարկում եմ որպես ստեղծագործություններս հնչեցնելու առիթ, ինչը մեր ժամանակներում այդքան էլ դյուրին չէ: 

Արտասահմանյան առաջին մրցույթը 2011 թ.-ին էր. մասնակցել եմ Cro Patria միջազգային երգչախմբային փառատոնին եւ արժանացել դիպլոմի: 2013 թ.-ին էլ Ռոտերդամում մասնակցել եմ Slide Factory միջազգային մրցույթին եւ մեծ մրցակցության պայմաններում հասել եզրափակիչ փուլ: 

Ի տարբերություն մրցույթների՝ փառատոներն ավելի եմ կարեւորում, քանի որ պատասխանատվությունն  ավելի մեծ է. պետք է ներկայանաս այնպիսի ստեղծագործությամբ, որը կարող է դիմակայել դասականների կողքին լինելու հանգամանքը եւ չպարտվի նույն բեմում հնչելիս: Փառատոներից կառանձնացնեի երկուսը. 2012 թվականին Կանադայում եւ նախորդ տարի ՌԴ-ում կայացած փառատոները: Գալիք տարում Պորտուգալիայում նախատեսված է անցկացնել երգչախմբային փառատոն, որի ժամանակ ներկայացվելու են նաեւ իմ ստեղծագործությունները: 

- Որտե՞ղ եք ներշնչանք փնտրում…

- Առանց դրա անհնար է, սակայն պետք է կարողանաս ներշնչանքը ենթարկեցնել քեզ, ոչ թե նստել ու սպասել, թե երբ  այն կգա… Ես կարող էի հիմա գեղեցիկ բառերով նկարագրել ամեն ինչ, բայց իմ փորձով համոզվել եմ՝ երբ ստեղծագործելը նաեւ աշխատանքային գործընթաց է, երբ պետք է ստեղծագործությունն ավարտին հասցնես, չես կարող անվերջ սպասել… 

- Որո՞նք են երաժշտության ոլորտում առկա ամենաակնառու խնդիրները: Որպես երիտասարդ ստեղծագործող՝ ի՞նչն է ամենից շատ Ձեզ անհանգստացնում: 

- Ես կնախընտրեի խոսել երաժշտության ոլորտին վերաբերող գլոբալ խնդիրների մասին, որոնք, սակայն, թափանցում են նաեւ մեր իրականություն: Այսօր հանճարեղ մեծերի թողած ժառանգությունն ու ժամանակակից երաժիշտ-կատարողների երգացանկերն այնքան հարուստ ու հագեցած են, որ նոր ստեղծագործությունների համար ճանապարհ հարթելը չափազանց դժվար է: Նույնիսկ կան ստեղծագործություններ, որոնք դեռեւս բացահայտված չեն: Վերջին շրջանում հայտնաբերվեց Իգոր Ստրավինսկու առաջին ստեղծագործություններից մեկը, որ գրվել է 1909 թվականին: Թեպետ մեկ դարից ավելի ժամանակ  է անցել, բայց այն հնչեց առաջին անգամ: 

Երկրորդ ակնառու խնդիրն այն է, որ ամբողջ աշխարհում հասարակության ուշադրությունը սեւեռված է հիմնականում վիրտուոզ կատարողների վրա: Նրանց շարքում շատ են հատկապես ասիական ծագում ունեցողները, որոնց ճնշող մեծամասնությունը երաժշտական խորություն չունի: Փոխարենը՝ ունեն արտաքին փայլ, մկանային ֆանտաստիկ աշխատանք, աշխատասիրություն: Նրանց հիմնական նպատակը գումար ստեղծելն է: Սովորաբար ընտրում են դասական ստեղծագործություն, խմբագրում, ավելի բարդ տարբերակներ են ստեղծում, որպեսզի ցույց տան իրենց գերմարդկային շնորհները, սակայն՝ միայն տեխնիկապես: Մինչդեռ իսկական երաժշտությունը մահանում է: Սպորտում կարելի է  խրախուսել ճարպկությունը եւ արագաշարժությունը: Երաժշտությունը մկանների աշխատանքի մրցություն չէ…



- Միայն արտաքին փայլով «փաթեթավորած» երաժշտությունն ինչպե՞ս է հասնում ունկնդիրների հոգիներին…

- Այն լսարանը, որը նախընտրում է արտաքին փայլը, բավարարվում է այդ երաժշտությամբ, իսկ հոգեւոր, փիլիսոփայական խորություն ակնկալողների թիվը, ցավոք, փոքր է: 

…Նրանք իրական արվեստը վերածում են շոուի, խեղդում այն գերժամանակակից էֆեկտների մեջ եւ կարողանում են լսարանին գրավել: Իսկ ինչ «սնունդ» մատուցում ես լսարանին, այն սիրվում է: Ես այդ ամենը կարող եմ ընդունել, բայց՝ ամեն ինչ իր տեղում եւ ժամանակին: Սա ոլորտի ամենալուրջ խնդիրներից է: 

- Երբեւէ մտածե՞լ եք այդ ամենին դիմակայելու ուղիներ փնտրելու մասին:  

- 15 տարի առաջ ես կպատասխանեի, որ հեռուստատեսության, ռադիոյի միջոցով կարելի է խնդիրը կարգավորել, բայց այսօր տեղեկատվության հիմնական աղբյուրը համացանցն է, որից ազատորեն օգտվում են բոլորը: Այդպիսի կատարումները մեծ դիտումներ ունեն: Կինոռեժիսոր Անդրեյ Կոնչալովսկին հարցազրույցներից մեկում լավագույնս բնութագրում է իրավիճակը. «Ինտերնետը օվկիանոս է, որտեղ եթե չունենաս հենման կետեր, հեղեղը կքշի, եւ կխեղդվես»:

- Ժիրա՛յր, հաճախ ասում են, որ ամենասիրվածը միշտ վերջին ստեղծագործությունն է… Համաձա՞յն եք: 

- Յուրաքանչյուր գործ ստեղծվում է տառապանքով, ապրումներով, մտածումներով, որոնք հետո քաղցր հիշողություն են դառնում: Դժվար է առանձնացնել, թե որն է  դրանցից ավելի սիրելի: Դրանք կարծես քո երեխաները լինեն: 

- Իսկ գուցե հիշեք որեւէ գործ, որը ստեղծելիս հետաքրքիր ապրումներ եք ունեցել…

- Կառանձնացնեմ իմ ծավալուն ստեղծագործություններից մեկը՝ «Յոթ սոնետ՝ ըստ Շեքսպիրի» (տենորի եւ կամերային նվագախմբի համար): Այդ գործը ստեղծելիս բավականին լուրջ վայրիվերումների միջով անցա, եւ, ըստ երեւույթին, դա արտացոլվեց ստեղծագործության մեջ: Հետագայում զարմանալու առիթներ ունեցա, քանի որ ստեղծագործության մեջ կային այնպիսի պահեր, որոնք իմ մտածելակերպին բնորոշ չեն: Բավականին հետաքրքիր գործ է: Առանձնացրել եմ Շեքսպիրի լավագույն սոնետները եւ ներկայացրել եմ մարդկային կյանքի ընթացքը՝ սկզբից մինչեւ մայրամուտ:  Ցավոք, ստեղծագործությունն իր ծավալների պատճառով մինչ օրս չի կատարվել: